NPO
NTR
17 december 2016

Er is jarenlang gelobbyd om die handelsakkoorden af te sluiten.

 

Voor drie eurootjes kun je haast geen biertje meer krijgen.

 

We hebben zo-even een telefoontje gekregen van de Amerikaanse president.

 

Een gratis nummer van ons maandblad wordt je aangeboden als je onze website bezoekt.

 

Mijn vriendin is behept met een uitzonderlijk geheugen.

 

Ik heb per vergissing een stel intieme foto’s naar het hele kantoor ge-cc'd.

 

 

Shoot-out woorden

 

Jullie lijken wel een eeneiige tweeling.

 

Zou de btw ervanaf kunnen als ik geen factuur behoef?

 

Wie wil er nu trouwen met een balalaikaspeelster?

 

Vlaanderen heeft Het Groot Dictee der Nederlandse Taal gewonnen. Dat bleek vanavond tijdens de uitzending van het NTR-programma op NPO2. De Vlaamse prominent Kristien Bonneure en De Morgenlezer Marco Sanders versloegen in de finale het Nederlandse team dat bestond uit schrijver Gustaaf Peek en wildcard-deelnemer Roberto la Rocca.

Winnars 2017  

De 61 deelnemers maakten in het dictee, dit jaar geschreven door A.F.Th. van der Heijden, in totaal 1138 fouten, een gemiddelde van 18 fouten. De 16 prominente Nederlanders maakten gemiddeld 25 fouten en de Volkskrantlezers hadden een gemiddelde van 15 fouten. Aan de Vlaamse zijde maakten de 14 prominenten (er was een afmelding) gemiddeld 21 fouten en de Morgenlezers hadden gemiddeld 12 fouten.

 

De finale werd aan Nederlandse kant behaald door schrijver Gustaaf Peek met 12 fouten en wildcard-deelnemer Roberto la Rocca met 6 fouten. De Vlamingen werden in de finale vertegenwoordigd door prominent Kristien Bonneure met 13 fouten en De Morgenlezer Marco Sanders met 7 fouten.

 

In de finaleronde, die dit jaar voor de tweede keer werd gehouden, bleek het Vlaamse team het sterkst. De eerste 6 woorden werden door zowel de Vlamingen als de Nederlanders foutloos gespeld. In de shoot-out verloor Nederland uiteindelijk: Nederland spelde balalajkaspeelster i.p.v. balalaikaspeelster. De Vlaamse krantenlezer spelde het goed en haalde daarmee de overwinning binnen voor Vlaanderen.

 

Achtereenvolgens moesten volgende woorden worden gespeld:

 

  1. Er is jarenlang gelobbyd om die handelsakkoorden af te sluiten.
  2. Voor drie eurootjes kun je haast geen biertje meer krijgen.
  3. We hebben zo-even een telefoontje gekregen van de Amerikaanse president.
  4. Een gratis nummer van ons maandblad wordt je aangeboden als je onze website bezoekt.
  5. Mijn vriendin is behept met een uitzonderlijk geheugen.
  6. Ik heb per vergissing een stel intieme foto’s naar het hele kantoor ge-cc'd.

 

Shoot-out woorden

 

  1. Jullie lijken wel een eeneiige
  2. Zou de btw ervanaf kunnen als ik geen factuur behoef?
  3. Wie wil er nu trouwen met een balalaikaspeelster?

 

Noot van de jury: na de opname bleek dat ook Volkskrant-deelnemer Paul de Kuyper slechts 6 fouten had gemaakt. Daarmee had hij theoretisch kans op een finaleplaats. Helaas kon dit niet meer worden hersteld. Paul de Kuyper heeft daarom een wildcard gekregen voor volgend jaar.

 

Direct na afloop van de uitzending verzorgt de redactie van Het Groot Dictee vanuit de NTR een Q&A op Twitter. Taaldeskundige Jan Peter Pellemans geeft antwoord op vragen van kijkers via #GrootDictee.

17 december 2016

Juryleden 

 

Volgorde van behandeling
(op het spreekgestoelte in de Eerste Kamer
van links naar rechts, vanuit de Kamer gezien):

 

Ludo Permentier (zin 1 en 4)

Annemarie Jorritsma (zin 2 en 5)

A.F.Th. van der Heijden (zin 3 en 6) 

 

GB = Groene Boekje, de Woordenlijst Nederlandse taal, 2015.

VD = Van Dale, het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, 2015

 

Zin 1: LUDO PERMENTIER

Titel:                  Glossolalie

 

Glossolalie: het spreken van vreemde, onbegrijpelijke talen in religieuze extase. Wordt ook genoemd: ‘in tongen spreken’. In de pinksterbeweging is dit nog een gangbare praktijk.

 

Geen kladderadatsch, maar wat een gebakkelei over het Engels als academische voertaal en de virulente impact daarvan op de landstaal. Hier faalt elke conciliatie middels getoost met krambamboeli. Complicerende factor: de impardonnabele dociliteit van de Taalunie, toch gesubsidieerd om het Nederlands te protegeren, niet te abhorreren.

 

kladderadatsch: ineenstorting. Woord komt uit het Duits. Eerst dubbele d en daarna enkele d. -tsch aan het einde

gebakkelei: van het werkwoord bakkeleien, ‘kibbelen’. Dubbele k en ei.

virulent: ‘heftig’, ‘aanvalskrachtig’.

conciliatie: ‘vreedzame oplossing van een geschil’. Twee keer c, enkele l.

getoost: toosten is met dubbele o als het betekent ‘een heildronk uitbrengen’.  Als het een ander woord is voor roosteren, is het met oa.

krambamboeli: komt ook uit het Duits, waar het met u geschreven wordt. Bij ons met oe. Er wordt een rode brandewijn mee bedoeld, oorspronkelijk gestookt in de Poolse havenstad Gdansk.

impardonnabele: ‘onvergeeflijke’. Met m en dubbele n.

dociliteit: ‘meegaandheid’.

gesubsidieerd: geen trema maar iee.

protegeren: ‘beschermen’; geen accent, geen i na de g.

abhorreren: ‘verfoeien’; h en dubbele r.

 

Zin 2:  ANNEMARIE JORRITSMA

 

Men kan ook de hyperboreeërs op het perfide Albion ervan verdenken dat ze hun anorectische koloniale ambities willen revitaliseren door het idioom van de overzeese buren te infiltreren. Met anglicismen als boobytraps wordt alsnog een talig Angelsaksisch Gemenebest gecreëerd.

 

hyperboreeërs: altijd meervoud volgens het woordenboek. Met y, enkele r en drie e’s achtereen, waarvan de laatste met een trema. De Oude Grieken gebruikten het woord Huperboreos voor mensen uit het verre noorden, die ze maar vreemd vonden. Bij ons komt het zelden voor, maar bijvoorbeeld Nietsche en James Joyce gebruikten het wel. Het staat niet in het Groene Boekje, wel in Van Dale. Het betekent: ‘zonderlinge mensen’.

het perfide Albion: een scheldnaam voor het ‘verraderlijke’ Groot-Brittannië. Albion betekent ‘hoog land’. Waarschijnlijk werd daar eerst alleen Schotland mee bedoeld. De benaming ‘perfide Albion’ werd onder meer gebruikt door de leiders van de Franse Revolutie, maar ook door de Duitse propaganda in de twee wereldoorlogen en vandaag zelfs door buitenlandse voetbalsupporters.

anorectische: enkele n, enkele r.

koloniale: met k, enkele l, enkele n.

revitaliseren: als één woord, zonder streepje.

overzeese: let op de dubbele e voor de s.

anglicismen: met kleine letter.

boobytraps: in het Engels in twee woorden, bij ons aaneengeschreven. De Nederlandse woorden trucbom en valstrikbom hoor je maar zelden.

Angelsaksisch Gemenebest: twee hoofdletters. Angelsaksisch als één woord met ks.

gecreëerd: alweer drie e’s, maar het trema staat nu op de tweede.

 

Zin 3. ADRI VAN DER HEIJDEN

 

De vicedecaan van de bètafaculteit moge zonder restrictie voor verengelsing zijn, schrijver dezes is mordicus tegen. Als de Taalunie het Nederlands aan excavatie blootstelt, dan zal ik deze vijfde colonne attaqueren teneinde onze prachttaal voor dysthymie te behoeden.

 

vicedecaan: als één woord geschreven, zonder streepje. Decaan met c.

bètafaculteit: ook één woord, met een accent grave op de e. Bèta verwijst naar de zogenaamde ‘exacte wetenschappen’, die staan tegenover de alfawetenschppen of geesteswetenschappen en de gammawetenschappen die zich bezighouden met maatschappij en menselijk gedrag.

verengelsing: één woord, geen hoofdletter.

excavatie: x en c achter elkaar. Betekent: uitholling. Het woord wordt vooral in een medische context gebruikt.

blootstelt: blootstellen schrijven we als één woord, ook als het vervoegd is tot blootstelt of blootgesteld.

vijfde colonne: twee woorden, geen hoofdletters. Leenvertaling van Spaans quinta columna. Sinds de Spaanse Burgeroorlog (1936-39) is dit een aanduiding voor een vijandelijke macht achter de linies: de vier fascistische colonnes die tegen Madrid optrokken, zouden volgens generaal Emilio Molina geholpen worden door een vijfde, de clandestiene aanhangers binnen de stad. Ironisch genoeg werd het begrip vanaf de jaren 1950 altijd op vermeende communistische helpers toegepast.

attaqueren: dubbele t, qu.

teneinde: als één woord geschreven als het betekent ‘om’. Als twee woorden in verbindingen als ‘ten einde komen’ of ‘ten einde raad’.

dysthymie: alweer een medische term. Betekent ‘chronische depressieve stemming’. Er komt twee keer een y in voor en een h achter de t.

 

Zin 4. LUDO PERMENTIER

 

De voorstanders bewieroken hypocriet deze internationalisering, onderwijl subcutaan blakend van commercialiteit. Het resultaat is hooguit een hybridisch Dunglish – glossolalie zonder zweem van religieuze extase.

 

bewieroken: net zoals wierook met enkele r.

hypocriet: met y en c. Komt van het Griekse hupokrites ‘toneelspeler’.

subcutaan: alweer een medische term: ‘onderhuids’. Vooral in ‘subcutane injectie’.

hybridisch: eerst een y, dan een i. Hybride bestaat ook, met dezelfde betekenis. Het gaat altijd over iets wat uit verschillende elementen bestaat.

Dunglish: scheldwoord voor een taal die half Nederlands, half Engels is. Te vergelijken met het Franglais en Denglisch.

religieuze extase: het eerste met ze, het tweede met se.

 

Zin 5. ANNEMARIE JORRITSMA

 

Mijn gastheren zullen hierna wel een Groot Dictee in tot lingua franca geüpgraded steenkolenengels bestellen, riskerend dat tegenstanders van fossiele brandstoffen voor de Eerste Kamer komen demonstreren ten faveure van windturbines en fotovoltaïsche cellen.

 

Groot Dictee: wij beschouwen dit als de eigennaam van dit dictee, vandaar de hoofdletters.

lingua franca: benaming die men gebruikt voor een internationale taal. In de wetenschap is dat tegenwoordig het Engels. Maar het is grappig te weten dat de naam lingua franca oorspronkelijk sloeg op het Frans.

geüpgraded: met een trema op de u en eindigend op -ded. Maar als je het uitspreekt hoor je achteraan ‘-greet’, niet ‘-greedet’. De infinitief is upgraden. We zouden daar ook ‘bevorderen’ voor kunnen gebruiken, en ’bevorderd’ is veel gemakkelijker te spellen.

steenkolenengels: slecht Engels onder invloed van het Nederlands. De term zou bedacht zijn voor de mengtaal waarmee Nederlandse havenarbeiders zich verstaanbaar probeerden te maken tegenover de bemanning van Engelse steenkoolschepen aan het begin van de twintigste eeuw. We schrijven dit met kleine letter en als één woord.

riskerend: met k.

Eerste Kamer: met twee hoofdletters.

ten faveure van: ‘ten voordele van’; drie woorden, geen n achter faveure.

fotovoltaïsche cellen: ‘zonnecellen’. Als één woord geschreven, met f en een i met trema.

 

Zin 6. ADRI VAN DER HEIJDEN

 

Onze gevioleerde moerstaal kan nog qaly’s winnen via een didactisch angehauchte opiniepeiler die alle korte ei’s door lange wil remplaceren, daarmee zelf enigmatisch metamorfoserend tot stuttende pijler van een mening. Aldus kan ten langen leste de te steile helling naar een uitgebeende nationale stijl geslecht worden.

 

gevioleerde: ‘ontheiligde, geschonden’. Denk aan het Franse woord viol voor ‘verkrachting’.

qaly’s: spreek uit: ‘kwollies’. Alweer een medische term. Qaly is een letterwoord voor qualified-adjusted life year. Dat betekent: een levensjaar dat een patiënt kan winnen door medische behandeling, rekening houdend met de levenskwaliteit die in dat jaar verwacht kan worden en met de behandelingskosten. Dit is een van de weinige woorden waar je de combinatie qa aantreft zonder u. Het is zonder hoofdletters en met apostrof+s voor het meervoud.

didactisch angehaucht: ‘tenderend naar didactiek’. Je zou kunnen zeggen: schoolmeesterachtig. Angehaucht zoals in het Duits.

opiniepeiler – pijler en steile – stijl: het spellingverschil geeft hier het betekenisverschil aan. Dat is ook wel duidelijk door de dicteetekst.

remplaceren: ‘vervangen’. Met e als tweede letter, hoewel je zegt ‘ramplaseeren’.

enigmatisch: ‘raadselachtig’. Geen accent om de eerste letter.

ten langen leste: ‘uiteindelijk’. Met slot-n achter de eerste twee woorden, niet achter het derde.

 

 

17 december 2016

kladderadatsch

gebakkelei

conciliatie

getoost

krambamboeli

impardonnabele

dociliteit

gesubsidieerd

protegeren

abhorreren

hyperboreeërs

het perfide Albion

anorectische

koloniale

revitaliseren

overzeese

anglicismen

boobytraps

Angelsaksisch

Gemenebest

gecreëerd

vicedecaan

bètafaculteit

verengelsing

excavatie

blootstelt

vijfde colonne attaqueren teneinde

dysthymie

bewieroken hypocriet

subcutaan

hybridisch Dunglish

religieuze extase

Groot Dictee

lingua franca

geüpgraded

steenkolenengels

riskerend

Eerste Kamer

ten faveure van

fotovoltaïsche

gevioleerde

qaly’s

angehauchte opiniepeiler

remplaceren

enigmatisch

pijler

ten langen leste

steile

stijl

17 december 2016

Glossolalie

 

Geen kladderadatsch, maar wat een gebakkelei over het Engels als academische voertaal en de virulente impact daarvan op de landstaal. Hier faalt elke conciliatie middels getoost met krambamboeli. Complicerende factor: de impardonnabele dociliteit van de Taalunie, toch gesubsidieerd om het Nederlands te protegeren, niet te abhorreren.

 

Men kan ook de hyperboreeërs op het perfide Albion ervan verdenken dat ze hun anorectische koloniale ambities willen revitaliseren door het idioom van de overzeese buren te infiltreren. Met anglicismen als boobytraps wordt alsnog een talig Angelsaksisch Gemenebest gecreëerd.

 

De vicedecaan van de bètafaculteit moge zonder restrictie voor verengelsing zijn, schrijver dezes is mordicus tegen. Als de Taalunie het Nederlands aan excavatie blootstelt, dan zal ik deze vijfde colonne attaqueren teneinde onze prachttaal voor dysthymie te behoeden.

 

De voorstanders bewieroken hypocriet deze internationalisering, onderwijl subcutaan blakend van commercialiteit. Het resultaat is hooguit een hybridisch Dunglish – glossolalie zonder zweem van religieuze extase.

 

Mijn gastheren zullen hierna wel een Groot Dictee in tot lingua franca geüpgraded steenkolenengels bestellen, riskerend dat tegenstanders van fossiele brandstoffen voor de Eerste Kamer komen demonstreren ten faveure van windturbines en fotovoltaïsche cellen.

 

Onze gevioleerde moerstaal kan nog qaly’s winnen via een didactisch angehauchte opiniepeiler die alle korte ei’s door lange wil remplaceren, daarmee zelf enigmatisch metamorfoserend tot stuttende pijler van een mening. Aldus kan ten langen leste de te steile helling naar een uitgebeende nationale stijl geslecht worden.

17 december 2016

Het 27e Groot Dictee der Nederlandse Taal is hier terug te zien.

Presentatrice en DJ Eva Cleven (Het Klokhuis en FunX), schrijver en journalist Alexander Münninghoff, Tweede Kamerlid Sadet Karabulut (SP), striptekenaar Jean-Marc van Tol (Fokke & Sukke), volleybalster Debby Stam (Nederlands international) en columnist en journalist Sheila Sitalsing, behoren dit jaar tot de Nederlandse prominente deelnemers van Het Groot Dictee der Nederlandse Taal.

 

De jaarlijkse spellingtoets wordt weer een strijd tussen Nederland en België, waarbij in de finale, de beste speller van de Volkskrant een team vormt met de beste prominente Nederlander en de beste speller van De Morgen vormt een team met de beste Vlaamse prominent. In de finale worden er weer tien moeilijke woorden gespeld en het team dat de minste fouten maakt, is de winnaar van Het Groot Dictee der Nederlandse Taal 2016.

 

Na afloop van de uitzending verzorgt de redactie van het Groot Dictee, samen met een taaldeskundige, een Q&A op Twitter via #grootdictee.

 

De Nederlandse prominenten zijn:

Eva Cleven (presentatrice Het Klokhuis en DJ FunX), Olga Commandeur (oud-atlete en presentatrice) Hef (rapper, 3x winnaar State Awards), Gabrielle Hoppenbrouwers (Officier van justitie OM Amsterdam), Sadet Karabulut (Tweede Kamerlid SP), Klaas van Kruistum (televisiepresentator Zapplive en Checkpoint), Alexander Münninghoff (schrijver, journalist en winnaar Libris Geschiedenis prijs), Bert Natter (uitgever en schrijver), Gustaaf Peek (schrijver ‘Goding, held’), Aafke Romeijn (singer-songwriter en journalist voor o.a. Vrij Nederland) Jan Roos (lijsttrekker VNL, journalist), Sheila Sitalsing (columnist en journalist, winnaar Heldringprijs 2013), Debby Stam (international Nederlands damesvolleybalteam), Femke Stoltenborg (Nederlands volleybalspeelster), Jean-Marc van Tol (Striptekenaar o.a. Fokke & Sukke), Anna Woltz (kinderboekenschrijfster en winnaar van de Gouden Griffel 2016).

 

De Vlaamse prominenten zijn:

Ruth Beeckmans (actrice en sidekick van Gert Verhulst), Kristien Bonneure (radiojournalist van o.a. Bonus), Toni Coppers (misdaadauteur), Joris Hessels (televisiemaker, acteur en host radio Gaga), Tessa Kerre (kliniekhoofd hematologie UZ Gent, onderzoek immunotherapie), Lidewij Nuitten (reporter o.a. Mijn Straat, Iedereen Beroemd), Marnix Peeters (auteur, columnist Humo en De Morgen), Els Pynoo (zangeres, frontvrouw Vive la Fête), Mohamed Ridouani (schepen van Leuven, speerpunt het klimaat), Emmanuel Stockbroekx (hockey-international, zilver Olympische Spelen in Rio), Wouter Torfs (CEO schoenen Torfs), Dominique Van Malder (theater- en televisiemaker, acteur en host radio Gaga), Sarah Vandeursen (televisiemaker, te zien in Geubels en de idioten), Judith Vanistendael (maker van beeldromans).