NPO
NTR

Geen gegevens uit 2013...

Geen gegevens uit 2013...

Geen gegevens uit 2013...

17 juni 2014

In gezamenlijk overleg is binnen de publieke omroep besloten om het Groot Kinderdictee niet in het uitzendschema op te nemen. Het is niet bekend of het Groot Kinderdictee in de toekomst nog terugkomt op televisie.

4 juni 2014

Juryleden:
Anneke Neijt
Inez Weski
Ludo Permentier
Kees van Kooten (2013) / Bart Chabot (2014)

 

* Advocate Inez Weski is juryvoorzitter van het Groot Dictee der Nederlandse Taal.

 

Mr. I. N. (Inez) Weski (1955) is een bekend strafpleiter uit Rotterdam. Sinds 1978 werkt zij voor kantoor ‘Weski Heinrici Advocaten’. Haar specialisme ligt in grensoverschrijvende zaken. Ze is een veelgevraagd spreker op (inter-)nationale juridische en politieke fora.

 

Met regelmaat geeft zij via verschillende media haar mening over het strafrecht.

 

* Prof. dr. Anneke Neijt is hoogleraar Nederlandse taalkunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.

 

* Ludo Permentier is o.a. auteur van de leidraad van het Groene Boekje.

 

* In 2013 schrijft Kees van Kooten het Groot Dictee der Nederlandse Taal.
Hij zat daarom ook in de jury dat jaar.

In 2014 wordt hij opgevolgd door Bart Chabot.

4 juni 2014

TV uitzending

Dirk Bosmans heeft Het Groot Dictee der Nederlandse Taal gewonnen!

 

Kees van Kooten nam ook taalproblemen op in zijn tekst. Niet alleen moesten de deelnemers goed spellen, zij moesten ook verkeerd gebruik van woorden en foute zinsconstructies onderstrepen. Bij een gelijk aantal fouten heeft de jury bepaald dat het aantal spelfouten leidend is. Uiteindelijk is spelling de basis van het dictee.

 

Definitieve uitslag

 

3. Emilie Cardon (vla) 15 fouten; 9 spelfouten, 6 taalfouten
2. Joke Beltman (ned) 13 fouten; 8 spelfouten, 5 taalfouten
1. Dirk Bosmans (vla) 13 fouten; 7 spelfouten, 6 taalfouten

 

Emilie Cardon is 21 jaar, afkomstig uit Lokeren, Vlaanderen. Ze is studente Biomedische Wetenschappen. Joke Beltman woont in Arnhem, grafisch ontwerper en 49 jaar. De winnaar van 2013 is de vlaming Dirk Bosmans. Hij is 36 jaar en woont in Brussel. Van beroep is hij communicatiedeskundige in de videogame-industrie. Aardige bijkomstigheid is dat hij op dezelfde lagere school heeft gezeten als de winnaar van vorig jaar, Edward Vanhove.

 

Beste prominenten

3. Ann de Bie (vla) 22 fouten; 13 spelfouten, 9 taalfouten
2. Paul Schnabel (ned) 21 fouten; 16 spelfouten, 5 taalfouten
1. Maud Vanhauwaert (vla) 21 fouten; 14 spelfouten, 7 taalfouten

 

Ann de Bie is journaliste bij de VRT in Vlaanderen. Prof. Dr. Paul Schnabel was directeur van het SCP (Sociaal- en Cultureel Planbureau), momenteel is hij Universiteitshoogleraar Universiteit Utrecht. Maud Vanhauwaert komt uit Vlaanderen en is poëzie-performer.

 

De Vlaamse prominenten Koen Wauters en Tom Waes deden buiten mededinging mee. Hun uitslag wordt ergens in januari bij Canvas in het programma Wauters versus Waes bekend gemaakt.

 

De 19 nederlandse prominenten maakten gezamenlijk 770 fouten, een gemiddelde van 40. Om nog preciezer te zijn: 541 spelfouten en 229 taalfouten.

 

De bekende Vlamingen (10 in totaal) maakten 308 fouten, een gemiddeld van 31. Zij maakten 202 spelfouten en 106 taalfouten.

 

Bij de lezers maakten de 20 Volkskrant-deelnemers 542 fouten. Gemiddels 27 fouten. 398 spelfouten en 144 taalfouten.

 

De 10 lezers van de vlaamse krant De Morgen maakten 266 fouten,

een gemiddelde van 26,5. Zij maakten 162 spelfouten en 104 taalfouten.

 

Deze week online

Positie Naam Plaats Fouten
1 Gertjan Vandecasteele 12 fouten
2 Jochen Phlypo 13 fouten
3 mw. J. van der Wolde 18 fouten
4 mw J. van der Wolde 18 fouten
5 Alessanda Bilani 20 fouten
6 Ton Hermans 21 fouten
7 Bart Sautois 21 fouten
8 Louis Piet 23 fouten
9 Ronny Manderveld 24 fouten
10 Liesbeth Pelkmans 24 fouten
11 Riet Bredemeijer 25 fouten
12 Linde Nieto 25 fouten
13 Flore De Ost 25 fouten
14 Anneke Miedema 27 fouten
15 Tiuri van Megchelen 27 fouten
3 juni 2014

De jaarlijkse spellingtoets beleefde zijn 24e editie. Deze werd 18 december 2013 uitgezonden bij de NTR op Nederland 1. De presentatie was in handen van Philip Freriks en Martine Tanghe. De jury stond onder leiding van advocate Inez Weski.

 

Na de uitzending verschenen hier de tekst en het juryrapport.

 

Hartelijk dank voor alle reacties! Kan het Groot Dictee koffie drinken? Hoort koffiedrinken aan elkaar geschreven te worden? En 'iets irriteert ons' of 'wij ergeren ons aan iets' moet het toch zijn? Is participatiemaatschappij dubbelop? Kees van Kooten heeft veel los gemaakt met zijn tekst! In het Gastenboek wordt druk gediscussieerd.

 

Een Dictee dat koffie drinkt? Staat er een taalfout in de eerste zin?

 

Hé, een taalfout in het Groot Dictee! Dat dachten sommigen bij de eerste woorden van de tekst. De jury raadt deze mensen aan nog eens goed te kijken naar de betekenis van de zin:

 

Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee. Niettegenstaande de taalcriticus Charivarius zijn macedoine ‘Is dat goed Nederlands ?’, die verrukkelijke thesaurus vol linguïstische bêtises, publiceerde in 1940, zou het journaille anno hodie een raillerend exposé van onze pennenstrijd alsnog met dit piteuze zinnetje kunnen initiëren.

 

Wat betekent deze eerste zin van het Groot Dictee van Kees van Kooten? Dat journalisten vandaag nog een verslag zouden kunnen schrijven van het Groot Dictee en hun tekst beginnen met het ongelukkige zinnetje ‘Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee.’ En dat terwijl al in 1940 een boekje is verschenen dat al dit soort taalfouten opsomt.

 

Het zinnetje over het koffiedrinkende Dictee (het 'piteuze zinnetje') móést dus wel een fout bevatten, anders kon het niet dienen als voorbeeld van een ‘linguïstische bêtise’. Overigens staan ook in zin twee en drie van het Dictee gewilde verhaspelingen: in zin twee ‘een heel aantal’, in zin drie ‘irriteren wij ons aan’. Deze fouten dienden als illustratie van wat de deelnemers vanaf zin vier moesten opsporen.
Een przewalskipaardenmiddel

 

1.
Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee.
Niettegenstaande de taalcriticus Charivarius zijn macedoine 
‘Is dat goed Nederlands?’, die verrukkelijke thesaurus vol linguïstischebêtises, publiceerde in 1940, zou het journaille anno hodie een raillerend exposé van onze pennenstrijd alsnog met dit piteuze zinnetje kunneninitiëren.

 

2.
Zulke lammenadige anastrofes vernoemde de criticaster naar zijn tante Betje, in wier postale verbiage een heel aantal zeugmata, polysyndetonsen anakoloeten wiewauwde.

 

3.
‘Een heel aantal’ is de contaminatie van ‘een groot aantal’ en ’heel veel’; vanavond irriteren wij ons aan spelfouten, mitsgaders aan menig grammaticaal quid pro quo - emendeer mij!

 

4.
Als men insinueert dat u heimwee heeft naar de leraar Nederlands alsfenikswaarmee het zo is gegaan dat hij werkeloos achter de gerianiumszit, moet u niet paranoia reageren, aangezien die accusatie een vrijwelcliché is.

5.
Het was veelbetekend hoe elke media onwelwillig reflecteerde op dekrankjorume tekst van het Koningslied, over wiens begeestering degodganse participatiemaatschappij zich streste.

 

6.
hoort ons inziens tot een van het gardekorps Nederlanders die menen dat de campertiaanse schrijfwijze van het adjectief verrukkelijk - hetmegafonetische neologisme vurrukkulluk –
als voorkeurspelling* te verkiezen had geweest.

7.
Het is niet zozeer een fetisj voor spelling als wel het tot in de finessesbreidelen van grammaticale valstrikken dat ons steeds overnieuwbeschermt tegen een Babels imbrogliomits dit verifiërendeprzewalskipaardenmiddel de enige wapening tegen nepmailtjes concretiseert.

8.
Bijgevolg beseft u zich een pseudobancaire poging tot phishing zorgelooste kunnen deleten dan u leest: Er ieen inactieve activiteit op dit rekeningplaatsgevonden. Want zodan onze zuiderburen zeggen: Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem.

 

JURYRAPPORT

 

Een przewalskipaardenmiddel

 

Zin 1. ANNEKE NEIJT

 

Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee.
Niettegenstaande de taalcriticus Charivarius zijn macedoine ‘Is dat goed Nederlands?’, die verrukkelijke thesaurus vol linguïstische bêtises,publiceerde in 1940, zou het journaille anno hodie een raillerend exposévan onze pennenstrijd alsnog met dit piteuze zinnetje kunnen initiëren.

 

Na koffie gedronken te hebben, begon het Groot Dictee - Deze onjuiste zinsconstructie hoefden de deelnemers niet te onderstrepen. De fout hoort bij de zin (zie de betekenis) en de deelnemers hoefden deze niet te onderstrepen volgens de instructies.

 

Groot Dictee: twee hoofdletters omdat het om de naam van een een evenement gaat.

 

Charivarius is Gerard Nolst Trenité (1870-1946), schrijver van schoolboeken en van een taalrubriek in De Groene Amsterdammer. Het Franse woord charivari betekent ´geschreeuw´ of ´opschudding´.

 

macedoine zonder accent, want in het Nederlands laten we de accenten meestal weg. Dit woord voor groentemengsel of vruchtensalade kan ook ‘een letterkundig mengelwerk’ betekenen, een boek met allerlei soorten teksten of onderwerpen.

 

thesaurus met th en au zoals in het Latijn. Het betekent ‘schatkamer’, ook gebruikt voor een woordenboek waarin de woorden niet alfabetisch maar volgens de betekenis bijeen staan.

 

bêtises, ‘onnozelheden’, met een accent, omdat dat nodig is om de uitspraak weer te geven.

 

journaille is een ander woord voor ‘persmuskieten’. Woorden die eindigen op –aille hebben vaak een negatieve betekenis.

 

anno hodie is Latijn voor  ‘op de dag van vandaag’ betekent. Het Nederlandse heden is afgeleid van hodie.

 

raillerend met ai en dubbele l is ‘spottend’

 

exposé zoals in het Frans, met s en é.

 

pennenstrijd met tussen-n zoals alle samenstellingen die beginnen metpennen-.

 

piteuze schrijven we met z (zie ook: serieuze, religieuze); het is de verbogen vorm van piteus, ‘deerniswekkend, erbarmelijk’.

 

initiëren met enkele n is letterlijk ‘beginnen’. Gewoonlijk betekent het ‘invoeren’ of ‘inwijden’.
Zin 2.  INEZ WESKI

 

Zulke lammenadige anastrofes vernoemde de criticaster

 

naar zijn tante Betje, in wier postale verbiage een heel aantal zeugmata,polysyndetons en anakoloeten wiewauwde.

 

lammenadige met dubbele m en enkele n – dit woord heeft een onzekere oorsprong, maar je hoort er misschien lamenteren in.

 

Het betekent ‘ellendig, beroerd’.

 

anastrofes met enkele n zoals in anachronisme en anagram; niet met phmaar met f; het zijn uitingen met een ongebruikelijke woordvolgorde. Bijvoorbeeld: het kindeke klein.

 

criticaster met tweemaal een c, hoewel we kritiek met k schrijven.

 

tante Betje is de benaming geworden van zinnen met een foutieve volgorde van onderwerp en werkwoord (inversie). Bijvoorbeeld: Met verbazing lees ik dat je ziek bent geworden, maar hoop ik dat je gauw beter wordt. Sommige mensen gebruiken Tante Betje met twee hoofdletters als benaming voor de wc. In ons dictee gaat het om een tante die Betje heet en dus heeft tante geen hoofdletter nodig, denk ook aan mijn zus Annie, waar zus zonder hoofdletter is.

 

postale verbiage betekent ‘omhaal van woorden per post’, dus het sturen van veel lange brieven.

 

Dan volgen de namen van bijzonder of foutief taalgebruik:

 

zeugmata zijn zinnen waarin een woord een gekke dubbelrol speelt zoalsZij droeg het hart hoog en bloemen in het haar; Hier zet men koffie en over.Het enkelvoud is zeugma.

 

polysyndetons met tweemaal een y; het zijn zinnen met veel (poly) voegwoorden. Een voorbeeld: We eten aardappelen en groente en vlees en eieren en fruit.

 

anakoloeten: met enkele n, met k en met oeontsporende zinnen; het einde past niet bij het begin. Hugo Brandt Corstius geeft als voorbeeld: de ‘anakoloet’ is de zin die niet op de juiste manier hoewel hij misschien aantoont dat de regels niet in alle gevallen voorzien en er eentje op te schrijven niet meevalt hoewel je ze ik tenminste voortdurend uitspreek.

 

Tot slot: wiewauwen schrijven we met au; het is een klanknabootsend werkwoord dat ‘krioelen’ betekent. Er staat dus dat er ‘foute zinswendingen krioelden’ in de brieven van tante Betje.

 

 

Zin 3. LUDO PERMENTIER

 

‘Een heel aantal’  is de contaminatie van ‘een groot aantal’ en ’heel veel’; vanavond irriteren wij ons aan spelfouten, mitsgaders aan menig grammaticaal quid pro quo - emendeer mij!

 

irriteren wij ons - Het moet zijn: ergeren wij ons aan spelfouten of irriteren spelfouten ons. Deze taalfout hoefden de deelnemers niet te onderstrepen volgens de instructies.

 

contaminatie: nog een soort taalfout. Het gaat om het vermengen van twee woorden of uitdrukkingen met dezelfde betekenis. Bijvoorbeeld: wij irriteren ons is een contaminatie van wij ergeren ons en het irriteert ons. Contaminatie schrijven we met c.

 

mitsgaders is een verouderd voegwoord dat alsook betekent.

 

Het komt van met en gader, waarin we vergaderen en vergaren herkennen. Oorspronkelijk betekende het dus ‘samen met’.

 

quid pro quo is Latijn, met de betekenis ‘het ene voor het andere’. Gewoonlijk het principe dat je iets krijgt in ruil voor iets anders, dus een tegenprestatie. Vandaar de betekenis hier: een ‘verwisseling’. Net zoals andere Latijnse uitdrukkingen, bijvoorbeeld pro Deo en de facto, schrijven we dit zonder streepje.

 

emendeer mij: met e en enkele m; van het werkwoord emenderen dat ‘verbeteren’ betekent. Ook het werkwoord amenderen bestaat, maar dat is hier niet voorgelezen. Ook amenderen betekent verbeteren.

 

Zin 4. KEES VAN KOOTEN

 

Als men insinueert dat u heimwee heeft naar de leraar Nederlands alsfeniks, waarmee het zo is gegaan dat hij werkeloos achter de gerianiumszit, moet u niet paranoia reageren, aangezien die accusatie een vrijwelcliché is.

 

 

feniks schrijven we op z’n Nederlands met f en ks; het is een mythologische vogel die uit zijn as herrijst. De benaming wordt ook gebruikt voor iemand die een meester is in zijn vak.

 

accusatie met dubbele c betekent ´beschuldiging´.

 

De eerste fouten die u moest markeren:

 

waarmee moet met wie zijn, want dit woord verwijst naar een persoon, niet naar een zaak. In gesproken taal maken sommige mensen dat onderscheid niet meer, maar dat keuren we hier niet goed.

 

gerianiumsde bloemen heten geraniums, maar oudere mensen worden hier vaak mee geassocieerd, vandaar de stiekeme verwijzing naar geriatrie.

 

paranoia is de naam van een ziekte, dus een zelfstandig naamwoord. Hier had moeten staan: paranoïde reageren. Er staan geen puntjes op de i vanparanoia omdat die als een j wordt uitgesproken. In paranoïde is het een aparte lettergreep en daarom gebruiken we een trema. Paranoïdebetekent ‘overdreven achterdochtig’.

 

in een vrijwel cliché is het bijwoord vrijwel gebruikt alsof het een bijvoeglijk naamwoord is. De volgorde moet anders: vrijwel een cliché.

 


Zin 5.  ANNEKE NEIJT

 

Het was veelbetekend hoe elke media onwelwillig reflecteerde op dekrankjorume tekst van het Koningslied, over wiens begeestering degodganse participatiemaatschappij zich streste.

 

reflecteerde: met c.

 

krankjorume met een onbeklemtoonde lettergreep um en daarom een enkele m.

 

Koningslied met een hoofdletter, want het gaat om de naam van het lied. Hier is het woord geen soortnaam.

 

godganse zonder hoofdletter, want het gaat niet om een heilig begrip.

 

participatiemaatschappij: wordt hier gebruikt als ander woord voorparticipatiesamenleving. Dat is het woord van het jaar van het Genootschap Onze Taal geworden nadat koning Willem-Alexander het had gebruikt in zijn eerste troonrede.

 

streste is de verleden tijd van het werkwoord stressen. De vervoegde vormen volgen dan de gewone schrijfregels, en dus verliest stress zijn derde s.

 

Verhaspelingen:

 

 veelbetekend moet veelbetekenend zijn. Veel betekend bestaat wel als twee woorden, bijvoorbeeld ‘Het heeft veel betekend voor mij’, maar dat past niet in deze zin.

 

elke media is net zo ongrammaticaal als elke kranten omdat media een meervoud is. Het moet elk medium zijn.

 

onwelwillig is een contaminatie van ongewillig en onwelwillend.

 

wiens kun je alleen gebruiken om naar een mannelijke persoon te verwijzen. Hier slaat het op tekst ofwel op Koningslied. In elk geval niet op een mens en dus moet je over welks zeggen of je maakt een heel nieuwe zin met waarvan.

 

zich moet weg, want stressen is een onovergankelijk werkwoord; we zeggen iedereen streste of iedereen was aan het stressen, en niet iedereen streste zich.

 

 

Zin 6. INEZ WESKI

 

U hoort ons inziens tot een van het gardekorps Nederlanders die menen dat  de campertiaanse schrijfwijze van het adjectief verrukkelijk - hetmegafonetische neologisme vurrukkulluk - als voorkeurspelling te verkiezen had geweest.

 

gardekorps moet met een k. Corps met een c bestaat ook, maar dat spreken we op z’n Frans uit als ‘koor’ en dat is de verkorte vorm vanstudentencorps. Het gardekorps was een elitegroep in het leger van Napoleon en bij de Pruisen.

 

campertiaanse is afgeleid van Remco Campert. Afleidingen van eigennamen schrijven we niet met een hoofdletter.

 

megafonetisch is een nieuwvorming van mega- en fonetisch, dat ‘naar de klank’ betekent. Het woord is gevormd naar analogie van megahip, megalief enz. Geen koppelteken. Er is geen reden dat woord als taalfout aan te merken, omdat het helemaal volgens de Nederlandse woordvormingsregels is gemaakt. Dat je in het woord ook de megafoonhoort, is een fijne woordspeling.

 

 vurrukkulluk is de manier waarop Campert het woord schreef in zijn beroemde boek ‘Het leven is vurrukkulluk’. De jury vindt dat dit woord een zodanige symboolwaarde heeft, dat u het goed moest schrijven.

 

voorkeurspelling wordt in het Groene Boekje met één s in het midden geschreven. N.B.: We rekenen de spelling met dubbel s ook goed vanwege de manier waarop het woord werd voorgelezen.

 


Toelichting bij de taalfouten:

 

ons inziens moet onzes inziens zijn. Een versteende vorm met een naamval die nog gesproken en geschreven wordt. We zeggen ook mijns ofhaars inziens.

 

Hij hoort tot een van de ... is een ‘klassieke misser’. Het is een contaminatie van: horen tot een groep en een zijn van een groep.

 

had geweest: het werkwoord zijn wordt vervoegd met zijn. Hier dus: het was geweest.

 

 

Zin 7.  LUDO PERMENTIER

 

Het is niet zozeer een fetisj voor spelling als wel het tot in de finessesbreidelen van grammaticale valstrikken dat ons steeds overnieuwbeschermt tegen een Babels imbrogliomits dit verifiërendeprzewalskipaardenmiddel de enige wapening tegen nepmailtjes concretiseert.

 

 

zozeer: een bijwoord dat we als één woord schrijven.

 

fetisj op z’n Nederlands, zonder accent op de e en met sj aan het eind. De meeste woorden met –sj komen uit het Hebreeuws of het Arabisch, maar dit fetisj komt via het Frans uit het Portugees.

 

als wel: twee woorden.

 

breidelen met een korte ei. Er had ook beteugelen of intomen kunnen staan, want breidel is een oud woord voor het leidsel van een paard.

 

Babels verwijst naar Babel, waar God verwarring onder de volkeren heeft gesticht. Afleidingen van aardrijkskundige namen met een hoofdletter.

 

imbroglio komt uit het Italiaans en betekent ‘verwarring’.

 

przewalskipaardenmiddel: przewalskipaard was een dicteewoord in het allereerste Grote Dictee. In de loop der jaren is het uitgegroeid tot het dicteewoord bij uitstek.

 

Toelichting bij de taalfouten:

 

een fetisj is een voorwerp van verering, een mascotte, een afgod of een gelukspoppetje. Je kunt wel zeggen dat iets een fetisj is, maar niet dat iemand een fetisj heeft voor spelling.

 

overnieuw is volgens Van Dale gewestelijk, zeg maar: dialect. Beter is:steeds opnieuw of steeds weer.

 

mits betekent ‘als’ of ‘indien’ en drukt een voorwaarde uit. Maar het gaat in deze zin om een reden en dus had er omdat of aangezien moeten staan. Een degelijke kennis van het Nederlands wapent ons tegen nepmailtjes.

 

 

Zin 8.  KEES VAN KOOTEN

 

 

Bijgevolg beseft u zich een pseudobancaire poging tot phishing zorgelooste kunnen deleten dan u leest: Er is een inactieve activiteit op dit rekeningplaatsgevonden. Want zodan onze zuiderburen zeggen: Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem.

 

pseudo zonder koppelteken, pseudo schrijven we vast aan het tweede deel.

 

phishing is het hengelen naar gegevens om vervolgens iemand te kunnen oplichten. Met ph om het woord te onderscheiden van gewoon vissen.

 

zorgeloos zonder tussen-n omdat het een afleiding is, geen samenstelling.

 

dicht bij met een spatie, want het gaat om een voorzetsel, bij, dat hoort bij het volgende woord, Kortrijk. In Kortrijk is dichtbij schrijven we deze woorden wel aan elkaar vast.

 

plaatsgevonden is één woord omdat het werkwoord plaatsvinden in de betekenis ‘gebeuren’ één woord is.

 


Toelichting bij de taalfouten:

 

beseffen is geen wederkerend werkwoord; er kan alleen een onderwerp en een lijdend voorwerp bij staan, dus iemand beseft iets. realiseren is wel wederkerend: iemand realiseert zich iets.

 

dan moet als zijn en zodan moet zoals zijn. Ik speel hier met de verwarring die bij veel mensen bestaat over dan en als. Ze zeggen bijvoorbeeld groter als ik of even groot dan ik.

 

dit rekening moet deze rekening zijn. Aan dit soort rare taalfouten kun je zien dat een brief of mailtje nooit van een serieuze bank kan komen.

 

inactieve activiteit is onzin.

 

is plaatsgevonden moet natuurlijk zijn: heeft plaatsgevonden of is gebeurd.
Toelichting bij het spreekwoord:

 

Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem.

 

Wie goedgelovig is (iets meent), kan denken dat rijkdom dichtbij is, maar de waarheid kan veraf liggen. De steden Menen en Kortrijk liggen dicht bij elkaar; Waregem ligt ook in West-Vlaanderen, maar meer naar Gent toe.

 


Het ‘foute’ dicteegedeelte herschreven

 

Zin 4: 4 fouten te verbeteren

 

Als men insinueert dat u heimwee heeft naar de leraar Nederlands als feniks, met wie het zo is gegaan dat hij werkeloos achter de geraniums zit, moet u niet paranoïde reageren, aangezien die accusatie vrijwel een cliché is.

 

Zin 5: 5 fouten te verbeteren

 

Het was veelbetekenend hoe alle media onwillig reflecteerden op de krankjorume tekst van het Koningslied, over welks begeestering de godganse participatiemaatschappij streste.

 

Alternatieve verbeteringen: elk/ieder medium reflecteerde; onwelwillend; zich opwond

 

Zin 6: 3 fouten te verbeteren

 

U hoort onzes inziens tot het gardekorps Nederlanders die menen dat de campertiaanse schrijfwijze van het adjectief verrukkelijk - het megafonetische neologisme vurrukkulluk - als voorkeurspelling te verkiezen was geweest.

 

Alternatieve verbetering: u bent onzes inziens een van het gardekorps

 

Zin 7: 3 fouten te verbeteren

 

Het is niet zozeer een fascinatie voor spelling als wel het tot in de finesses breidelen van grammaticale valstrikken dat ons steeds opnieuw beschermt tegen een Babels imbroglio; en wel omdat dit przewalskipaardenmiddel de enige wapening tegen nepmailtjes concretiseert.

 

Zin 8: 3 fouten te verbeteren buiten de nepboodschap

 

Bijgevolg beseft u een pseudobancaire poging tot phishing zorgeloos te kunnen deleten als u leest : “Er is een inactieve activiteit op dit rekening plaatsgevonden.” Want zoals onze zuiderburen zeggen: Menen ligt dicht bij Kortrijk maar verre van Waregem.

 

Alternatieve verbetering: realiseert u zich
- - - - - -

 

Taalverwarring in Het Groot Dictee van 2013

 

door Anneke Neijt

 

Dit jaar volop moeilijke woorden in Het Groot Dictee. De jury hoefde slechts voorstellen te doen voor vereenvoudiging en vast te stellen wat de juiste spelling is. Nu alles achter de rug is, vertel ik graag meer over de tekst vanuit mijn dubbelrol van jurylid en wetenschapper.

 

Om goed commentaar te geven moet je weten wat het doel is van de tekst. Waarom schrijft iemand deze tekst en wie zal hem lezen? Het dictee van Kees van Kooten is geschreven voor een groot publiek van dicteeliefhebbers. Het gaat om een spel van vormen met een betekenis, waarover wel het een en ander taalkundig toe te lichten valt. Welke bewoordingen kiest de schrijver en wat waren de andere mogelijkheden?

 

Er staat – andere mogelijkheid Toelichting
przewalskipaardenmiddel
– przewalskipaardpaardenmiddel
Wil je benadrukken dat het een paardenmiddel is? Of is het gewoon een middel waarbij het woord przewalskipaard gebruikt is?
na koffie gedronken te hebben
– na de koffie
Een beknopte bijzin is lastiger dan een zinsdeel zonder werkwoord. Hier bovendien de vervelende bijbetekenis dat Het Groot Dictee koffie drinkt.
het Groot Dictee
– Het Groot Dictee
Hoort het lidwoord bij de naam? Kijk even na – hoe noemen de organisatoren van het Dictee dit evenement? (In het juryrapport stond het, maar Het is ook goed gerekend.)
niettegenstaande
– niettegenstaande dat

– ondanks dat (dan behoud je dat negatieve)
– hoewel (klinkt positiever)
Het is mogelijk om ingebedde zinnen te beginnen met een voorzetsel, maar duidelijker is het om daar het voegwoord dat aan toe te voegen. Bijv. Doe de lichten uit voor(dat) je weggaat.
macedoine, thesaurus, bêtises, journaille, raillerend, exposé, piteuze, accusatie, enz.
– mengelwerk, schatkamer, dommigheden, persmuskieten, spottend, uiteenzetting, deerniswekkende, beschuldiging, 
enz.
Overmatig gebruik van leenwoorden leidt tot de reactie (op Twitter): “Ik doe pas weer mee als Het Groot Dictee in het Nederlands is.”
Er zijn mooie inheemse woorden met dezelfde betekenis. Gemakkelijker te begrijpen, ook al gaat het om woorden die zelden gebruikt worden, zoals mengelwerk. Minder geschikt als dicteewoord.
initiëren
– beginnen
Het inheemse woord beginnen drukt de betekenis beter uit. Het leenwoord initiëren betekent ‘invoeren’ of ‘inwijden’ en dan gaat het om een situatie waarin iemand voor het eerst begint met iets.
anno hodie,  quid pro quo
– anno nu, voor wat hoort wat
(Potjes)latijn. Niet iedereen zal deze uitdrukkingen begrijpen.
postale verbiage
 per post verstuurd gewauwel
– omhaal van woorden in brieven
Mooi dat verbiage net als wiewauwen verband houdt met wauwelen.
anastrofes, zeugmata, polysyndetons, anakoloeten, contaminaties, emenderen Vaktermen die toelichting behoeven wanneer de tekst bedoeld is voor lezers die niet geschoold zijn op dit terrein.
gardekorps Nederlanders
– Nederlandse garde
– korps van Nederlanders
Is gardekorps een contaminatie? Het gaat toch niet om de elite-eenheid uit het Pruisische of Napoleontische leger?
het breidelen van grammaticale valstrikken beschermt ons tegen een Babels imbroglio
 ???
Er staat zoiets als: het onder controle houden van grammaticale valstrikken beschermt ons tegen een Babylonische spraakverwarring. Dat klopt toch niet? In de zin daarna wordt uitgelegd dat de Babylonische spraakverwarring een beschermende werking heeft.
u beseft iets te kunnen deleten
– u beseft dat u iets kunt wissen
Bij beseffen is een beknopte bijzin minder gebruikelijk dan een ingebedde zin met het voegwoord dat.

 

 

Kijk nog eens naar de zin met breidelen. De bedoelde zinsdelen staan er wel, maar in de verkeerde volgorde en met de verkeerde functie. Dat doet me denken aan letterverhaspelingen zoals Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de ltteers in een wrood saatn. Opmerkelijk: of het nu om een verhaspeling van letters of een verhaspeling van zinsdelen gaat – de boodschap komt wel over, al kost dat meer moeite. Wat verboden is in wetenschappelijke teksten, kun je in dicteeteksten gerust doen.

 

 

Het dictee van Van Kooten is genieten voor de liefhebber van teksten met een interne systematiek en dubbele bodems. Een onlogische zin past gewoon in het betoog - zo zijn vorm en betekenis met elkaar in overeenstemming. Wat mij betreft, een prachtig dictee. Extra leuk dat het dictee leidde tot discussies over taalkundige kwesties. Meer daarover op het weblog van de afdelingNederlandse taal en cultuur van de Radboud Universiteit Nijmegen.

 

De tekst, meer uitleg en het juryrapport vindt u hier. Ook is de uitzending te bekijken en worden de spelregels uiteengezet, met extra informatie bij de versie van 2013.

 

Moeilijke woorden

 

Groot Dictee
Charivarius
macedoine
thesaurus
bêtises
journaille
anno hodie
raillerend
exposé
pennenstrijd
piteuze
initiëren.

lammenadige
anastrofes
criticaster
tante Betje
postale
verbiage
zeugmata
polysyndetons
anakoloeten
wiewauwde

contaminatie
irriteren
mitsgaders
quid pro quo
emendeer

feniks
waarmee
accusatie
cliché

reflecteerde
krankjorume
Koningslied
godganse 
participatiemaatschappij
streste

ons inziens
gardekorps
campertiaanse
megafonetische
vurrukkulluk –
voorkeurspelling

niet zozeer, als wel
fetisj
breidelen
Babels imbroglio
przewalskipaardenmiddel

pseudobancaire
phishing
zorgeloos
Het ligt dicht bij Kortrijk

27 mei 2014


 

Het 24e Groot Dictee der Nederlandse Taal werd woensdag 18 december uitgezonden bij de NTR op Nederland 1. De presentatie was in handen van Philip Freriks en Martine Tanghe. De jury stond onder leiding van advocate Inez Weski.

De tekst en het juryrapport van 2013 kunt u hier bekijken.